Ledegem, een vrij anoniem dorp in Zuid-West-Vlaanderen, gebouwd en organisch gegroeid rond de kerktoren en uitgebreid doorheen de jaren met verkavelingswijken. Doorheen de jaren werd een kloostersite verbouwd tot een volwaardig woonzorgcentrum. Het woonzorgcentrum werd uitgebreid met aanpalende bebouwingen waarin publieke en aanleunende functies gehuisvest zijn. Het woonzorgcentrum ligt op een binnen gebied met een vrij kwalitatieve groene publiek doorlaadbare ruimte. De randen zijn op vandaag niet ontworpen en connectie met het dorpse weefsel is zo goed als onbestaand. Op vandaag komt het klooster die grenst aan de straat leeg te staan en van deze opportuniteit wil het woonzorgcentrum gebruik maken om een kwaliteitsvol masterplan te maken die de site weer integreert met het dorpse weefsel rondom. Op vandaag wensen ze een nieuw dagverzorgingscentrum en nieuwe serviceflats te realiseren als eerste fase van een masterplan.
Op vandaag bestaat het woonzorgcentrum op het binnen gebied uit 4 bouwlagen en is typisch gebouwd vanuit een zeer praktisch en rationeel oogpunt. Perfect voor de zorg maar weinig geïntegreerd. De schaalbreuk met de woningen in de omliggende straten is groot. Er werd vertrokken vanuit een stedenbouwkundige analyse. De kracht van de kwalitatieve groene ruimte die dan nog eens publiek doorwaadbaar is, kan ingezet worden als drager van de site. De onbebouwde ruimtes die connecteren met het openbaar domein voelen aan als ‘gaten’ in de gevelrij van de omliggende straten. Door op een kwalitatieve manier deze ruimtes te gaan invullen kunnen we het woonzorgcentrum gaan integreren in het bestaande weefsel. We gebruiken de tussenruimte om een connectie te maken tussen de kleine korrel en de grote schaal van het woonzorgcentrum.
Een dorp in het dorp is een goede omschrijving voor het gevoel op de site. Een woonzorgcentrum heeft snel de neiging groots en niet geïntegreerd over te komen. We willen met het ontwerp vooral inzetten op verbinding. Er moet een dynamische interactie ontstaan tussen de bewoners en de passanten. Dit zorgt niet alleen voor een grote meerwaarde voor de bewoners maar het zorgt er ook voor dat de inwoners van Ledegem er een groene ruimte bijkrijgen. Door poorten te ontwerpen op schaal van de gevelrij kunnen we het woonzorgcentrum connecteren met het publieke domein. Dat resulteert in een grotere leesbaarheid en een kwalitatieve onbebouwde ruimte die meer is dan parkeren. Op deze manier worden de bouwblokken veel kwalitatiever afgewerkt. Om het woonzorgcentrum een gezicht te geven wordt het dagverzorgingscentrum ingeplant aan de rooilijn. Deze functie heeft een aangename transparantie en zorgt door de levendigheid overdag voor een toegankelijke identiteit.
ontwerpend onderzoek
Zodra het groter verhaal gekend is, starten we het ontwerpend onderzoek op schaal van het projectgebied. We tekenen eerste concepten uit m.b.t. de publieke ruimte, de groenstructuren en de ontsluiting van de site. Er werden verschillende scenario’s en concepten uitgewerkt en getest. Zo werden telkens heel wat gedachten uitgewisseld om tot het beste resultaat te komen. We geloven in de kracht van scenario’s hoe de beoogde kwaliteit de brug kan vormen tussen duurzaamheid, architecturale kwaliteit, budget en leefbaarheid. Deze plaats wordt immers een bijzondere plek voor heel wat nieuwe bewoners en voor de buurt.
‘Door in te zetten op diverse vormen van zorg kunnen we deze veel beter integreren in de omgeving’
het creëren van kleinschaligheid
Het oude klooster bestaat uit een kapel en een woongelegenheden. De woongelegenheden staan leeg maar de kapel heeft nog steeds zijn functie op de site van het woonzorgcentrum. Binnen een dorp die organisch gegroeid is zijn pleinen en tussenruimtes belangrijk. Daarom kiezen we er resoluut voor om de kapel te laten staan en het pleintje voor de kapel terug te gaan activeren. Als onderdeel van kleine straatjes en pleintjes die we doorheen de site willen verbinden met elkaar. Het dagverzorgingscentrum wordt voorzien waar vandaag de parking ligt. Op vandaag worden alle connecties van de site met het openbaar domein ingevuld met parkings. Dat zorgt ervoor dat de herkenbaarheid van de site laag is en dat de toegankelijkheid vooral gefocust is op autogebruik. We willen deze zones gebruiken om net te bouwen. Hier kunnen we de aansluiting maken met straten rondom het bouwblok. Door op een juiste schaal randen af te werken ontstaat een netwerk van bebouwd, onbebouwd, verbindingen, pleintjes, groen en verhard.
Het programma van het nieuwe woonzorgcentrum is zo opgevat dat de klassieke zorg centraal gebeurt. Aan de randen willen we aanvullende functies organiseren. Serviceflats, andere vormen van zorg, dagbestedingscentrum en polyvalente ruimtes. Het masterplan en het nieuwe woonzorgcentrum zijn ontworpen met het oog op toekomstige evoluties in de ouderenzorg. De gebouwen en infrastructuur zijn aanpasbaar en kunnen op termijn een bredere waaier aan woon- en zorgvormen ondersteunen. Zo wordt rekening gehouden met een mogelijke uitbreiding van assistentiewoningen en de integratie van innovatieve zorgconcepten.
‘Als we willen inzetten op verbinding moeten we op een kwalitatieve manier met de niet bebouwde ruimte omgaan’
In de eerste fase willen we reeds een innovatief concept toepassen. Achter het dagbestedingscentrum vorm een solitaire blok de overgang naar de grootschalige infrastructuur. Deze blok wordt als een tussenmaat ontworpen. De blok krijgt door zijn afgeknotte hoeken gevels die zich naar de verschillende toegangen richten. Hierdoor krijgen we een duidelijke leesbaarheid van de site. Het tussenblok wordt met een luifel verbonden met het woonzorgcentrum en het dagbestedingscentrum. Op deze manier creëren we op een natuurlijke manier connectie tussen het woonzorgcentrum en het publiek domein en realiseren we een duidelijke leesbaarheid. De tussenzone tussen het dagverzorgingscentrum en de serviceflats wordt deels overdekt voorzien door het uitwaaieren van de luifel. Dit geeft niet alleen de mogelijkheid om overdekte de bewoners te laten uitstappen uit de bussen maar tevens biedt deze plaats een plek aan bewoners die graag voor de deur genieten van de levendigheid.
Het dagverzorgingscentrum wordt in CLT houtstructuur uitgevoerd. Door de eigenschappen van deze bouwstijl te gebruiken creëren we huiselijkheid. Een open plan met de donkere functies in het midden zorgt voor een duidelijke leesbaarheid en toch flexibel plan. Ruimtes, zones en circulatie worden als één geheel ontworpen waardoor we maximaal willen inzetten op beleving. Het hellend dak voorziet in 3 kwaliteiten. Als eerste wordt hiermee een connectie gemaakt met het rondliggende dorpse weefsel. Ten tweede zorgt het voor een duidelijke herkenbaarheid van de kapel en ten derde creëren we een grote ruimtelijkheid binnenin. Werken op tuinmuren op de rooilijn benadruk de kwaliteit van het dorp en de kwalitatieve afweking van de randen. Het zorgt tevens voor een duidelijk afscheiding tussen publiek en privaat.
Door zorgfuncties en dagverzorgingscentrum op een logische manier met elkaar te verbinden kunnen bewoners een zekere autonomie behouden, terwijl de zorgcontinuïteit gewaarborgd blijft. De rechtstreekse koppeling tussen de serviceflats en zorgunits optimaliseert de werking en zorgt voor een natuurlijke overgang tussen verschillende zorgniveaus.
